دامپزشکان برای شناختن دام بیمار، به صورت کلی از دو روش استفاده میکنند. ویژگیهای ظاهری و ویژگیهای فیزیولوژی. در این مطلب قصد داریم تا شما را با مهمترین مشخصات ظاهری دام بیمار آشنا کنیم و در انتها برخی از علائم فیزیولوژی که به راحتی میتوانید آنها را چک کنید را نیز معرفی کنیم.
دامداران ایرانی بهتر است با استفاده از ظاهر دام و با دانستن مشخصات دام سالم، گوسفندان سالم را از بیمار و مریض تشخیص دهند. زمانی که دامداران بتوانند با استفاده از این روشها سریعاً دام بیمار را شناسایی کنند و دام بیمار را از گله جدا کنند، میتوانند با اطمینان خاطر بیشتری به پرورش گوسفندان مشغول باشند و میزان ریسک کار را کمتر کنند.
میزان اشتها
دام سالم با دیدن غذا به سمت آن میرود و با اشتها به خوردن مشغول میشود. اگر دامی مقدار زیادی از غذای روزانهاش را نخورد باید نسبت به آن دام و سلامتش حساسیت بیشتری داشت. گاهی با وجود گرسنگی دلایلی مانند وجود زخم در دهان یا مشکلات دندان باعث میشود که دام غذای کمتری بخورد. البته دلایلی دیگری مانند نبود تعادل در جیره غذایی، فضای آبشخور نامناسب، خوراک نامناسب دام و تهویه و فضای نامناسب نگهداری نیز میتواند باعث کماشتهایی یا بیاشتهایی دام شود.
وضعیت نشخوار
گوسفندان از جمله حیواناتی هستند که نیاز به جویدن مجدد غذا دارند. گوسفندان دارای دستگاه هاضمه پیچیدهای هستند و پس از چرا، در زمان استراحت مجدداً علفها را میجوند و برای هضم بهتر با بزاق دهان خود ترکیب میکنند. نشخوار کردن از مشخصات دام سالم است که باید به آن توجه کرد. زمانی میتوان گفت گله سالم است که نیمی از آنها به نشخوار مشغول باشند. نشخوار زیاد نشاندهنده سلامت دستگاه گوارش و تضمینکننده رشد دام است.
میزان تحرک
دامداران ایرانی با این نکته آشنا هستند که از مشخصات دام سالم این است که تحرک کافی دارد و نسبت به محیط اطرافش بیتفاوت نیست. این گوسفندان با شنیدن صدا یا حرکت در اطرافشان واکنش نشان میدهند و سرشان را پایین نمیاندازند. گوسفندان سالم معمولاً با گله حرکت میکنند یا در اطراف گله حرکت میکنند اما از گله عقب نمیافتند، توجه داشته باشید که عقب ماندن دام از گله میتواند نشانه بیمار بودن او باشد.
شکل گوش، چشم و بینی
گوش گوسفندان سالم در هنگام شنیدن صدا به سمت صدا حرکت میکند. آنها در زمانی که حشرات بر روی گوشهایشان مینشیند با حرکت دادن گوشها سعی میکنند تا شرشان راحت شوند و تکان ندادن گوش در این وضعیت میتواند نشانه بیمار بودن دام باشد. چشمان گوسفندان، براق و سالم است و پلکهایی به رنگ صورتی دارند. چشم گود افتاده یا بیرون زده دام میتواند به احتمال عدم سلامت دام اشاره داشته باشد. قسمت درونی چشم گوسفند نباید زرد رنگ و خون افتاده باشد. از دیگر مشخصات دام سالم که در هنگام پرورش گوسفندان باید به آن توجه داشت این است که بینی دام سالم، بدون ترشحات، نمناک و تمیز است. وجود ترشحات چرکی و آبریزش در قسمت دهان و بینی نشانه خوبی برای سلامت دام نیست.
وضعیت ادرار و مدفوع
مدفوع دام سالم خیلی نرم یا خیلی سفت نیست. نرم بودن بیش از حد آن نشانه اسهال و سفت بودن بیش از حد آن به دلیل یبوست است. وجود خون در مدفوع نشانه بیماری دام است.ادرار شفاف و زرد رنگ از دیگر نشانههای سلامت دام است. اگر در ادرار اثرات خون یا چرک دیده شود یا اینکه دام در هنگام ادرار درد داشته باشد، نشاندهنده بیماربودن دام است.
وضعیت پشم و پوست
در مبحث پرورش گوسفندان باید دانست که گوسفندان سالم در سراسر بدن خود به جز سر، دستها و پاها پشمی یکدست و مجعد دارند. از مشخصات دام سالم این است که پشم گوسفندان به راحتی کنده نمیشود. البته به این نکته توجه داشته باشید که ریزش پشم که بعد از زمستان اتفاق میافتد طبیعی است.پوست دام سالم باید فاقد هرگونه زخم، ترشح و تورم باشد و در صورت رؤیت هر کدام از این موارد باید دام را مورد بررسی بیشتر قرار داد.
دیگر مشخصات دام سالم
بررسی مشخصات فیزیولوژی دام سالم در تخصص دامپزشک است اما با مشاهده برخی از نشانههای ساده در دام میتوان متوجه بیماری در گوسفند شد و سریعا با دامپزشک مشورت کرد. درجه حرارت، ضربان قلب و تعداد نفس کشیدن دام از مهمترین علائمی است که میتوان با چک کردن آنها در خصوص سلامت دام اطلاعاتی به دست آورد.
از درجه دمای مقعد نیز میتوان به وجود بیماری پی برد، دمای طبیعی مقعد بره ۳۸٫۵ تا ۴۰ درجه و گوسفند بالغ ۳۸ تا ۳۹٫۵ درجه است. دمای بیشتر از این مقدار نشانه وجود بیماری در گوسفندان است.درجه حرارت بدن دامها معمولاً ثابت است اما تغییراتی مانند تغییرات درجه حرارت محیط، سرمای همراه با رطوبت و فعالیت فیزیکی میتواند در حدود ۱ درجه در آن تغییر ایجاد کند.
نبض گوسفندان نیز یکی دیگر از عواملی است که میتوانید توسط آن در خصوص سلامتی یا بیماری دام اطلاعاتی کسب کنید. نبض بره بین ۹۰ تا ۱۰۰، گوسفند بالغ ۷۰ تا ۸۵ و گوسفند پیر ۶۰ تا ۶۵ عدد در دقیقه است.
گوسفند سالم در حدود ۱۹ تا ۲۰ بار در دقیقه نفس میکشد و تنفسش ناقص و تند نیست. این مورد نیز از مشخصات دام سالم است.
سرفه کردن، لنگیدن، لاغری و عدم تعادل گوسفندان در هنگام راه رفتن را باید جدی گرفت و سلامت این گونه دامها را مورد بررسی بیشتر قرار داد.